یک نکته مهم: فرآیند و الزامات با توجه به شهر، نوع ساختمان و ضوابط مرجع محلی متفاوت است؛ مطالب زیر با تمرکز بر تهران تنظیم شده و باید در زمان اجرای پروژه با آخرین ضوابط سازمان آتشنشانی تهران تطبیق داده شود. در مقررات ملی نیز برای ساختمانهای مشمول، الزامات حریق بخشی از فرآیند کنترل ساختمان است؛ برای نمونه، پیوست مبحث سوم برای ساختمانهای مسکونی بیش از ۵ طبقه روی زمین و همه ساختمانهای غیرمسکونی، استعلام آتشنشانی را در دو مرحله طرح و پایانکار پیشبینی کرده است.
آموزش جامع اخذ تأییدیه آتشنشانی ساختمان مسکونی؛ از ابتدا تا صدور تأییدیه
اخذ تأییدیه آتشنشانی یکی از مهمترین مراحل ایمنی و تکمیل فرآیند ساختمان است. بسیاری از مالکان تصور میکنند تأییدیه آتشنشانی فقط به نصب چند کپسول یا یک جعبه آتشنشانی محدود میشود؛ در حالی که در ساختمانهای مشمول، موضوع بسیار گستردهتر است و میتواند شامل معماری، مسیرهای خروج، پلکان، درهای مقاوم در برابر حریق، سیستم اعلام حریق، سیستم اطفای حریق، اسپرینکلر، فایرباکس، پمپ و مخزن آتشنشانی، تهویه و کنترل دود و سایر الزامات ایمنی باشد.بنابراین بهترین روش برای دریافت تأییدیه این است که الزامات آتشنشانی از ابتدای طراحی ساختمان در نظر گرفته شوند، نه اینکه بعد از اتمام ساختمان برای اصلاح مشکلات اقدام شود.
تأییدیه آتشنشانی چیست؟
تأییدیه آتشنشانی به معنای تأیید رعایت الزامات ایمنی و حفاظت در برابر حریق ساختمان توسط مرجع ذیصلاح است.
این تأیید معمولاً پس از بررسی مدارک و نقشهها، اجرای الزامات موردنیاز و در نهایت بازدید و تأیید وضعیت ساختمان انجام میشود.
هدف اصلی این فرآیند، افزایش ایمنی ساکنان، امکان خروج ایمن در زمان حریق، فراهم شدن شرایط مناسب برای عملیات آتشنشانی و کاهش احتمال گسترش آتش و دود است.
آیا تمام ساختمانهای مسکونی به تأییدیه آتشنشانی نیاز دارند؟
خیر؛ الزام و نحوه استعلام به مشخصات ساختمان و ضوابط شهر مربوطه بستگی دارد.
در تهران، دامنه الزامات میتواند با توجه به عواملی مانند:
تعداد طبقات
ارتفاع ساختمان
مساحت
تعداد واحدها
تعداد زیرزمینها
کاربری
شرایط دسترسی خودروهای آتشنشانی
نوع سازه
فضاهای خا
شرایط معماری
تغییر کند.
بنابراین نباید برای تمام ساختمانهای مسکونی یک نسخه یکسان در نظر گرفت.
در منابع حقوقی مرتبط با مبحث سوم، برای ساختمانهای مسکونی بیش از ۵ طبقه روی زمین، استعلام آتشنشانی در دو مرحله طرح و پایانکار ذکر شده است.
بهترین زمان برای شروع فرآیند تأییدیه آتشنشانی
بهترین زمان، قبل از شروع طراحی نهایی و اجرای ساختمان است.
اشتباه رایج این است که مالک ساختمان را کامل میسازد و در پایان متوجه میشود مثلاً:
مسیر خروج مناسب نیست.
عرض یا جهت باز شدن یک در مشکل دارد.
محل فایرباکس مناسب نیست.
برای رایزر فضای کافی پیشبینی نشده است.
مسیر لولههای آتشنشانی قابل اجرا نیست.
پمپخانه فضای مناسب ندارد.
مخزن آتشنشانی پیشبینی نشده است
سیستم اعلام حریق باید تغییر کند.
سیستم اسپرینکلر نیاز به تغییر جانمایی دارد.
پلکان یا درهای خروج نیاز به اصلاح دارند.
در چنین شرایطی اصلاح ساختمان هزینه و زمان زیادی ایجاد میکند.
مراحل اخذ تأییدیه آتشنشانی از صفر تا صد
به صورت کلی میتوان فرآیند را به مراحل زیر تقسیم کرد:
مرحله ۱: بررسی اولیه ساختمان
مرحله ۲: بررسی نقشههای معماری
مرحله ۳: تعیین الزامات آتشنشانی
مرحله ۴: طراحی سیستمهای اعلام و اطفا
مرحله ۵: تهیه و بررسی نقشهها
مرحله ۶: اجرای الزامات ساختمانی و تأسیساتی
مرحله ۷: تأمین و نصب تجهیزات
مرحله ۸: تست و رفع ایرادات
مرحله ۹: بازدید کارشناس
مرحله ۱۰: رفع نواقص احتمالی
مرحله ۱۱: بازدید نهایی
مرحله ۱۲: صدور تأییدیه
البته مسیر اداری دقیق میتواند با توجه به فرآیند جاری شهرداری و سازمان آتشنشانی و نوع پروژه متفاوت باشد.
مرحله اول: بررسی اولیه ساختمان
قبل از هر اقدامی باید مشخصات ساختمان بررسی شود.
اطلاعاتی که بهتر است از ابتدا جمعآوری شوند شامل موارد زیر است:
آدرس ساختمان
نوع کاربری
تعداد طبقات روی زمین
تعداد طبقات زیرزمین
تعداد واحدها
مساحت هر طبقه
ارتفاع ساختمان
مساحت پارکینگ
تعداد پارکینگها
محل موتورخانه
محل اتاق برق
محل آسانسور
وضعیت راهپله
مسیرهای خروج
وضعیت بام
وضعیت دسترسی از معبر
نقشههای معماری
نقشههای تأسیسات
وضعیت فعلی ساختمان
در این مرحله مشخص میشود ساختمان چه الزامات و تجهیزاتی نیاز دارد.
مرحله دوم: بررسی نقشه معماری
یکی از مهمترین مراحل، بررسی نقشه معماری از دیدگاه ایمنی حریق است.
مواردی مانند موارد زیر بررسی میشوند:
مسیر خروج
تعداد خروجها
راهپله
پاگردها
راهروها
درهای خروج
جهت باز شدن درها
عرض مسیرهای خروج
محل آسانسور
لابی
پارکینگ
رمپ
زیرزمینها
بازشوهای امدادرسانی
محل استقرار تجهیزات آتشنشانی
مبحث چهارم مقررات ملی نیز الزامات ایمنی، راههای خروج و تمهیدات مرتبط با حریق را در طراحی ساختمان مورد توجه قرار میدهد.
مرحله سوم: تعیین الزامات آتشنشانی ساختمان
بعد از بررسی ساختمان باید مشخص شود چه تجهیزاتی برای پروژه لازم است.
برای مثال ممکن است یک پروژه به موارد زیر نیاز داشته باشد:
کپسول آتشنشانی
فایرباکس
سیستم اعلام حریق
سیستم اسپرینکلر
مخزن آب آتشنشانی
بوستر پمپ
رایزر آتشنشانی
سیستم تهویه و کنترل دود
درهای مقاوم در برابر حریق
سیستم روشنایی اضطراری
تابلوهای خروج
تجهیزات مربوط به پلکان
وجود یا عدم وجود هر یک از این موارد باید بر اساس ضوابط پروژه تعیین شود.
مرحله چهارم: طراحی سیستم اعلام حریق
سیستم اعلام حریق وظیفه تشخیص حریق و اعلام هشدار را بر عهده دارد.
بسته به شرایط ساختمان ممکن است سیستم اعلام حریق شامل موارد زیر باشد:
کنترل پنل
دتکتور دود
دتکتور حرارتی
شستی اعلام حریق
آژیر
فلاشر
ماژولها
تجهیزات تغذیه
باتری
کابل مقاوم در برابر حریق
در این مرحله باید جانمایی تجهیزات، مسیر کابلها و نوع سیستم مشخص شود.
سیستم اعلام حریق باید مطابق طراحی و ضوابط مربوطه اجرا و سپس تست شود.
مرحله پنجم: طراحی سیستم اطفای حریق
سیستم اطفای حریق با توجه به شرایط ساختمان طراحی میشود.
این بخش ممکن است شامل موارد زیر باشد:
اطفای دستی:
کپسول
فایرباکس
هوزریل
اطفای آبی خودکار:
اسپرینکلر
شبکه لولهکشی
پمپ
مخزن
تجهیزات کنترلی
در تهران، نسخه ۱۴۰۴ «ضوابط ملاک عمل سامانههای اطفای حریق» منتشر شده و بخشهایی مانند خاموشکنندهها، لولههای ایستاده، شبکه بارنده خودکار، مخازن، پمپها و شیرآلات کنترلی را پوشش میدهد.
مرحله ششم: طراحی شبکه لولهکشی آتشنشانی
اگر ساختمان دارای سیستم اطفای آبی باشد، شبکه لولهکشی باید به صورت مهندسی طراحی شود.
در طراحی باید مواردی مانند:
مسیر لولهها
رایزر
قطر لولهها
افت فشار
دبی
فشار موردنیاز
محل فایرباکسها
محل اسپرینکلرها
شیرآلات
تجهیزات کنترلی
بررسی شوند.
طراحی هیدرولیکی برای سیستمهای اطفای آبی در ضوابط ۱۴۰۴ تهران نیز توصیه شده است.
مرحله هفتم: طراحی و انتخاب بوستر پمپ
بوستر پمپ باید متناسب با نیاز واقعی سیستم انتخاب شود.
اجزای مجموعه ممکن است شامل:
پمپ اصلی
پمپ رزرو
پمپ جوکی
تابلو کنترل
کلکتور
شیرآلات
گیج فشار
تجهیزات تست
باشد.
انتخاب پمپ صرفاً بر اساس یک توان ثابت یا توصیه فروشنده روش مناسبی نیست و باید با طراحی و محاسبات پروژه هماهنگ باشد.
مرحله هشتم: تعیین محل و حجم مخزن آب آتشنشانی
در صورت نیاز به مخزن، محل نصب و ظرفیت آن باید از ابتدا در پروژه پیشبینی شود.
حجم مخزن به عوامل مختلفی وابسته است و نمیتوان برای تمام ساختمانهای مسکونی یک حجم ثابت تعیین کرد.
موارد مؤثر میتوانند شامل:
نوع سیستم اطفا
دبی موردنیاز
مدت زمان تأمین آب
تعداد تجهیزات
ارتفاع ساختمان
شرایط شبکه
الزامات پروژه
باشند.
مرحله نهم: اجرای الزامات معماری
قبل از نصب تجهیزات، باید الزامات معماری نیز اجرا شده باشند.
این موارد میتواند شامل:
اصلاح مسیرهای خروج
اصلاح درهای خروج
اجرای درهای مقاوم در برابر حریق
حفاظت پلکان
تأمین مسیر دسترسی
تابلوهای خروج
روشنایی اضطراری
رفع موانع مسیر خروج
تأمین بازشوهای امدادرسانی
باشد.
مقررات ملی ساختمان، تأمین راههای خروج ایمن و الزامات مرتبط با حفاظت در برابر حریق را در طراحی ساختمان مورد تأکید قرار داده است.
مرحله دهم: اجرای سیستم اعلام حریق
در این مرحله تجهیزات اعلام حریق نصب میشوند.
اجرای سیستم شامل:
نصب پنل
نصب دتکتورها
نصب شستیها
نصب آژیر و فلاشر
اجرای کابلکشی
نصب تجهیزات جانبی
شمارهگذاری تجهیزات
اتصال مدارها
نصب باتری
تست اولیه
است.
اجرای کابلکشی باید مطابق نقشه و الزامات فنی سیستم انجام شود.
مرحله یازدهم: اجرای سیستم اطفای حریق
اجرای سیستم اطفا میتواند شامل:
اجرای رایزر
اجرای لولههای اصلی
اجرای لولههای فرعی
نصب فایرباکس
نصب اسپرینکلر
نصب شیرآلات
اجرای پمپخانه
نصب مخزن
نصب تجهیزات کنترلی
نصب ساپورتها
باشد.
اجرای سیستم باید با نقشههای تأییدشده و مشخصات فنی پروژه مطابقت داشته باشد.
مرحله دوازدهم: نصب کپسولهای آتشنشانی
کپسولها باید بر اساس نوع خطر و مواد قابل اشتعال موجود انتخاب شوند.
محل نصب آنها نیز باید دسترسی مناسب داشته باشد و مسیر دسترسی به کپسول مسدود نباشد.
ارتفاع و نحوه نصب خاموشکنندهها نیز تابع ضوابط مربوط به پروژه است؛ برای نمونه، ضوابط اطفای حریق تهران ۱۴۰۴ برای محل و ارتفاع نصب خاموشکننده الزامات مشخصی دارد.
مرحله سیزدهم: اجرای فایرباکس
فایرباکس باید در محل مناسب و قابل دسترس نصب شود.
مواردی مانند:
محل نصب
ارتفاع
نوع جعبه
شیلنگ
قرقره
نازل
شیر
اتصال
پوشش مناسب
باید بررسی شوند.
در ضوابط اطفای حریق تهران ۱۴۰۴، برای تجهیزات و اتصالات آتشنشانی جزئیات اجرایی مشخصی ارائه شده است.
مرحله چهاردهم: اجرای اسپرینکلر
در ساختمانهایی که سیستم اسپرینکلر برای آنها پیشبینی شده، جانمایی اسپرینکلرها باید بر اساس طراحی انجام شود.
موارد مهم شامل:
نوع اسپرینکلر
فاصلهها
ارتفاع نصب
فاصله از سقف
فاصله از دیوار
موانع
تیرها
کانالها
نوع سقف
کاربری فضا
است.
تغییر محل اسپرینکلر بدون بررسی طراحی میتواند روی پوشش سیستم تأثیر بگذارد.
مرحله پانزدهم: تست سیستمها
بعد از اجرای سیستمها، تست بسیار مهم است.
برای سیستم اعلام حریق:
تست دتکتورها
تست شستیها
تست آژیر
تست فلاشر
تست باتری
تست مدارها
تست خطاها
انجام میشود.
برای سیستم اطفا:
تست فشار
تست نشتی
تست پمپ
تست جوکی
تست تجهیزات کنترلی
تست فایرباکس
تست فلوسوئیچ
بررسی شیرآلات
بررسی میشوند.
مرحله شانزدهم: آمادهسازی ساختمان برای بازدید آتشنشانی
قبل از درخواست بازدید، بهتر است یک بازدید فنی داخلی انجام شود.
در این بازدید باید تمام موارد احتمالی بررسی شوند.
چکلیست پیشنهادی قبل از بازدید
□ نقشههای اجرایی بررسی شدهاند.
□ اجرای ساختمان با نقشهها مطابقت دارد.
□ مسیرهای خروج باز هستند.
□ درهای خروج عملکرد صحیح دارند.
□ پلکان بدون مانع است.
□ تجهیزات اعلام حریق نصب شدهاند.
□ سیستم اعلام حریق تست شده است.
□ فایرباکسها نصب و آماده استفاده هستند.
□ کپسولها نصب شدهاند.
□ اسپرینکلرها مطابق طراحی نصب شدهاند.
□ پمپ آتشنشانی تست شده است.
□ مخزن آماده بهرهبرداری است.
□ شیرآلات در وضعیت صحیح قرار دارند.
□ تابلوهای خروج نصب شدهاند.
□ روشنایی اضطراری بررسی شده است.
□ موتورخانه و فضاهای خاص بررسی شدهاند.
□ مسیر دسترسی نیروهای آتشنشانی بررسی شده است.
مرحله هفدهم: بازدید کارشناس آتشنشانی
پس از آماده شدن ساختمان، بازدید انجام میشود.
کارشناس ممکن است بخشهای مختلف ساختمان را بررسی کند.
از جمله:
معماری
خروج اضطراری
پلکان
پارکینگ
موتورخانه
سیستم اعلام
سیستم اطفا
فایرباکس
کپسولها
اسپرینکلر
پمپ
مخزن
تجهیزات کنترلی
تهویه و کنترل دود در صورت شمول
سایر الزامات پروژه
اگر در بازدید ایراد گرفته شود چه اتفاقی میافتد؟
اگر ساختمان با الزامات موردنظر مطابقت نداشته باشد، ایرادات اعلام میشوند.
در این حالت باید:
ایرادات شناسایی شوند
اصلاحات انجام شوند
سیستمها مجدداً تست شوند
مدارک و گزارشهای موردنیاز تکمیل شوند
در صورت نیاز بازدید مجدد انجام شود
بنابراین بهتر است قبل از بازدید رسمی، یک متخصص تمام موارد را کنترل کند.
مرحله هجدهم: رفع ایرادات بازدید
یکی از مهمترین قسمتهای فرآیند، رفع دقیق ایرادات است.
اشتباه رایج این است که فقط ظاهر ایراد اصلاح شود.
مثلاً اگر ایراد مربوط به فایرباکس باشد، نباید فقط جعبه را جابهجا کرد؛ باید بررسی شود که:
مسیر دسترسی درست است؟
پوشش مناسب وجود دارد؟
شبکه لولهکشی درست است؟
فشار کافی است؟
تجهیزات داخل جعبه مناسب هستند؟
همین موضوع درباره سیستم اعلام حریق، اسپرینکلر، پمپ، مخزن و سایر تجهیزات نیز صدق میکند.
مرحله نوزدهم: بازدید نهایی
بعد از رفع نواقص، در صورت نیاز بازدید مجدد انجام میشود.
در صورتی که ساختمان با الزامات موردنظر مطابقت داشته باشد، فرآیند تأیید ادامه پیدا میکند.
توجه داشته باشید که نحوه گردش پرونده، مدارک و مراحل اداری میتواند بر اساس فرآیند جاری سازمان و شهرداری تغییر کند.
مرحله بیستم: دریافت تأییدیه آتشنشانی
پس از تکمیل فرآیند و تأیید ساختمان، تأییدیه مربوطه صادر میشود.
این تأییدیه میتواند یکی از مدارک مهم در فرآیند تکمیل پرونده و دریافت پایانکار ساختمان باشد.
در مقررات مرتبط با ساختمان نیز نقش تأیید ایمنی آتشنشانی در فرآیند پایانکار مورد اشاره قرار گرفته است.
مدارک موردنیاز برای تأییدیه آتشنشانی
مدارک دقیق بسته به نوع پروژه و فرآیند جاری میتواند متفاوت باشد، اما معمولاً باید اطلاعات و مدارکی مانند موارد زیر آماده باشند:
مدارک مالک یا نماینده
مدارک ساختمان
اطلاعات پرونده ساختمانی
نقشههای معماری
نقشههای تأسیسات
نقشههای اعلام حریق
نقشههای اطفای حریق
نقشههای اجرایی
گزارشهای تست
مشخصات تجهیزات
مدارک فنی تجهیزات
مستندات اجرای سیستمها
مدارک مورد درخواست مرجع بررسیکننده
بنابراین بهتر است فهرست مدارک دقیق پروژه قبل از تشکیل یا تکمیل پرونده از مرجع مربوطه دریافت شود.
مهمترین بخشهایی که باعث رد شدن یا ایراد در بازدید میشوند
در عمل، بسیاری از مشکلات به مواردی برمیگردند که میتوانستند قبل از بازدید اصلاح شوند.
از جمله:
مسدود بودن مسیر خروج
مشکل در درهای خروج
اجرای ناقص پلکان
جانمایی نامناسب تجهیزات
نقص سیستم اعلام حریق
کابلکشی نامناسب
عدم تست سیستم
نقص فایرباکس
کمبود تجهیزات اطفا
جانمایی نامناسب اسپرینکلر
نقص پمپ
مشکل مخزن
عدم تطابق اجرا با نقشه
استفاده از تجهیزات نامناسب
نبود مدارک فنی و تست
تغییرات ساختمانی بدون تطبیق با نقشه
آیا میتوان بعد از ساخت ساختمان برای تأییدیه اقدام کرد؟
بله، در برخی پروژهها فرآیند تأیید در مراحل پایانی انجام میشود؛ اما اگر الزامات ایمنی از ابتدا در نظر گرفته نشده باشند، اصلاح ساختمان میتواند بسیار پرهزینه باشد.
به همین دلیل توصیه میشود قبل از شروع عملیات اجرایی یا حداقل قبل از اجرای تأسیسات، الزامات آتشنشانی پروژه مشخص شود.
تفاوت تأییدیه آتشنشانی با نصب تجهیزات آتشنشانی
این دو موضوع یکی نیستند.
ممکن است یک ساختمان دارای:
کپسول
فایرباکس
اسپرینکلر
سیستم اعلام حریق
باشد، اما به دلیل وجود ایراد در معماری، خروج، پلکان، تهویه، اجرای تجهیزات یا سایر موارد هنوز شرایط لازم برای تأیید را نداشته باشد.
تأییدیه نتیجه انطباق کلی ساختمان با الزامات موردنظر است، نه صرفاً خرید تجهیزات.
آیا خرید تجهیزات به تنهایی برای دریافت تأییدیه کافی است؟
خیر.
تجهیزات باید:
مناسب پروژه باشند.
درست انتخاب شوند.
در محل مناسب نصب شوند.
مطابق طراحی اجرا شوند.
به درستی تست شوند.
در صورت نیاز دارای مدارک و مستندات فنی باشند.
برای مثال خرید یک پمپ آتشنشانی قوی بدون طراحی مناسب شبکه، تضمینکننده عملکرد سیستم نیست.
نقش مهندس و مجری متخصص در اخذ تأییدیه
یک متخصص میتواند قبل از شروع کار، پروژه را از نظر الزامات ایمنی بررسی کند و مشکلات احتمالی را قبل از بازدید رسمی شناسایی کند.
خدمات تخصصی میتواند شامل:
بازدید ساختمان
بررسی نقشهها
مشاوره
طراحی سیستم اعلام حریق
طراحی سیستم اطفای حریق
طراحی اسپرینکلر
طراحی شبکه آتشنشانی
انتخاب پمپ
طراحی مخزن
اجرای تجهیزات
تست سیستمها
رفع ایرادات
آمادهسازی برای بازدید
پیگیری فرآیند تأییدیه
دیدگاه خود را بنویسید