پلکان یکی از مهمترین اجزای مسیر خروج اضطراری ساختمان است. در زمان وقوع آتشسوزی، راهپله میتواند اصلیترین مسیر تخلیه ساکنان طبقات باشد؛ اما اگر پلکان در برابر آتش، حرارت و دود محافظت نشده باشد، ممکن است خود به یکی از خطرناکترین قسمتهای ساختمان تبدیل شود.
هدف از حفاظت پلکان در برابر حریق این است که در زمان بروز آتشسوزی، یک مسیر نسبتاً ایمن و قابل استفاده برای خروج افراد فراهم شود و حرارت، شعله و بهخصوص دود تا حد امکان وارد مسیر خروج نشوند.
در طراحی ساختمانهای ایمن، حفاظت پلکان فقط به استفاده از یک درب ضدحریق محدود نمیشود؛ بلکه مجموعهای از اقدامات معماری، ساختمانی و تأسیساتی شامل دوربندی پلکان، دیوارهای مقاوم در برابر حریق، دربهای مقاوم و دودبند، خودبستهشدن درها، کنترل دود، فشار مثبت، روشنایی اضطراری، علائم خروج و نگهداری صحیح باید در کنار یکدیگر در نظر گرفته شوند.
چرا حفاظت پلکان در برابر حریق اهمیت دارد؟
هنگام آتشسوزی، دود میتواند بسیار سریعتر از شعله در ساختمان حرکت کند.
اگر راهپله مستقیماً با فضاهای داخلی ساختمان ارتباط داشته باشد، دود میتواند از طبقات مختلف وارد آن شده و مسیر تخلیه را ناامن کند.
به همین دلیل، در ساختمانهایی که پلکان بهعنوان راه خروج محافظتشده طراحی میشود، باید شرایطی فراهم شود که این مسیر تا حد امکان از حریق و دود جدا باشد.
مبحث سوم نیز برای دوربندی و حفاظت راههای خروج الزامات مشخصی دارد.
پلکان محافظتشده در برابر حریق چیست؟
پلکان محافظتشده، پلکانی است که بهعنوان بخشی از مسیر خروج طراحی شده و با استفاده از عناصر مقاوم در برابر حریق و سایر تمهیدات لازم، از فضاهای ساختمان جدا میشود.
این حفاظت معمولاً با ترکیبی از موارد زیر انجام میشود:
دیوارهای مقاوم در برابر حریق
دربهای مقاوم در برابر حریق
دربهای دودبند
خودبستهشو بودن درها
حذف بازشوهای غیرضروری
جلوگیری از عبور تأسیسات نامناسب
کنترل ورود دود
سیستم فشار مثبت در موارد موردنیاز
روشنایی اضطراری
علائم خروج
بنابراین راهپله محافظتشده یک مجموعه کامل است، نه صرفاً یک راهپله بتنی یا فلزی.
دوربند پلکان چیست؟
یکی از اصطلاحات مهم در ایمنی حریق، دوربند خروج است.
دوربند خروج به مجموعهای از اجزای ساختمانی گفته میشود که مسیر خروج را از سایر قسمتهای ساختمان جدا میکنند تا در شرایط حریق، مسیر خروج برای مدت موردنیاز قابل استفاده باقی بماند.
در ساختمانهای دارای پلکان محافظتشده، دیوارها و درهای اطراف پلکان نقش مهمی در این جداسازی دارند.
طبق الزامات مبحث سوم، دوربندهای خروج باید با الزامات مربوط به دیوارهای مانع آتش ساخته شوند و خود دوربند نباید برای کاربریهای دیگر مورد استفاده قرار گیرد.
۱. دیوارهای مقاوم در برابر حریق اطراف پلکان
یکی از مهمترین قسمتهای حفاظت پلکان، دیوارهای اطراف دوربند است.
اگر دیوار جداکننده در برابر حریق مقاومت کافی نداشته باشد، آتش میتواند از فضای مجاور به راهپله منتقل شود.
میزان مقاومت موردنیاز به عواملی مانند:
نوع تصرف
تعداد طبقات
ارتفاع ساختمان
نوع مسیر خروج
شرایط طراحی
الزامات مبحث سوم
وابسته است.
برای مثال، در برخی شرایط مقرر شده برای ساختمانهای بیش از سه طبقه، مقاومت حریق دیوارهای پلکان و پیشورودی بیشتر از ساختمانهای کمطبقه باشد. بنابراین نمیتوان یک زمان مقاومت ثابت را برای تمام ساختمانها اعلام کرد.
۲. درب مقاوم در برابر حریق در ورودی پلکان
در بسیاری از ساختمانهایی که پلکان بهعنوان خروج محافظتشده طراحی شده، ورودی پلکان توسط درب مقاوم در برابر حریق محافظت میشود.
این درب باید متناسب با درجه مقاومت موردنیاز ساختمان انتخاب شود.
یک درب مناسب باید از نظر مواردی مانند:
مقاومت در برابر آتش
دودبندی
چهارچوب
یراقآلات
لولا
دستگیره
آرامبند
نحوه نصب
خودبستهشدن
با سیستم حفاظتی ساختمان هماهنگ باشد.
صرفاً نصب یک درب فلزی به معنی درب ضدحریق بودن آن نیست.
۳. خودبستهشو بودن درب پلکان
اگر درب پلکان پس از عبور افراد باز بماند، دود و حرارت میتواند بهراحتی وارد راهپله شود.
به همین دلیل، در محلهایی که طبق طراحی و ضوابط نیاز به درب خودبستهشو وجود دارد، استفاده از تجهیزاتی مانند آرامبند (Door Closer) اهمیت زیادی دارد.
درب باید پس از عبور افراد بتواند مجدداً در وضعیت بسته قرار گیرد.
در برخی الزامات مربوط به پیشورودی و پلکان نیز به استفاده از درهای دودبند و خودبستهشو یا خودکار بستهشو اشاره شده است.
۴. دودبند بودن درب پلکان
مقاومت در برابر آتش و جلوگیری از عبور دود دو موضوع مرتبط اما کاملاً یکسان نیستند.
ممکن است یک درب از نظر مقاومت حرارتی مناسب باشد، اما در صورت وجود درزهای نامناسب یا اجرای نادرست، دود بتواند از اطراف آن عبور کند.
به همین دلیل در محلهایی که نیاز به حفاظت در برابر دود وجود دارد، دودبندی مجموعه درب، چهارچوب و جزئیات نصب اهمیت زیادی دارد.
۵. جلوگیری از ورود دود به راهپله
یکی از مهمترین اهداف حفاظت پلکان، جلوگیری از ورود دود است.
برای این منظور، بسته به نوع ساختمان و طراحی سیستم کنترل دود، میتوان از روشهایی مانند:
فشار مثبت پلکان
استفاده کرد.
در این روش، هوای کنترلشده به فضای پلکان وارد میشود تا فشار داخل پلکان نسبت به فضاهای مجاور بالاتر باشد و حرکت دود به سمت داخل پلکان محدود شود.
این سیستم در ساختمانهای خاص، بهخصوص ساختمانهای بلند و پروژههایی که طراحی کنترل دود برای آنها الزامی است، اهمیت ویژهای دارد.
۶. سیستم فشار مثبت راهپله
سیستم فشار مثبت یکی از تجهیزات مهم کنترل دود است.
اجزای این سیستم میتواند شامل مواردی مانند:
فن فشار مثبت
کانال انتقال هوا
دریچههای ورود هوا
دمپرها
سنسورها
تابلو کنترل
تجهیزات فرمان
منبع برق اضطراری
باشد.
هدف سیستم این است که در زمان حریق، شرایط فشار مناسب در مسیر خروج ایجاد شود تا نفوذ دود به پلکان کاهش پیدا کند.
طراحی فشار مثبت باید مهندسی و محاسباتی باشد و انتخاب فن صرفاً بر اساس ظرفیتهای عمومی یا تجربه اجرایی کافی نیست.
۷. سیستم فشار مثبت نباید باعث سخت شدن باز شدن درب شود
یکی از نکات مهم طراحی سیستم فشار مثبت این است که فشار هوا باید بهگونهای کنترل شود که ضمن جلوگیری از ورود دود، باز کردن درهای خروج برای افراد بیش از حد دشوار نشود.
بنابراین طراحی سیستم باید همزمان چند موضوع را در نظر بگیرد:
کنترل دود + فشار مناسب + قابلیت باز شدن درب + عملکرد صحیح در شرایط حریق
به همین دلیل سیستم فشار مثبت باید توسط متخصص طراحی و تنظیم شود.
۸. حذف بازشوهای غیرضروری در دوربند پلکان
یکی از اصول مهم حفاظت دوربند خروج، کاهش بازشوها و منافذ غیرضروری است.
هر بازشو میتواند نقطهای برای عبور دود و حرارت باشد.
بنابراین در دوربند پلکان باید بازشوها تا حد امکان کنترل شوند و بازشوهای موردنیاز نیز با تجهیزات و مصالح مناسب حفاظت شوند.
۹. عبور تأسیسات از دیوارهای پلکان
کابلها، لولهها و سایر تأسیسات ممکن است از دیوارهای اطراف راهپله عبور کنند.
اگر محل عبور این تأسیسات بهدرستی آببندی و Fire Stop نشود، در زمان حریق میتواند مسیر عبور:
شعله
دود
گازهای داغ
باشد.
بنابراین در محلهای موردنیاز، استفاده از Fire Stop مناسب و دارای عملکرد موردنیاز اهمیت زیادی دارد.
۱۰. پلکان نباید به انباری تبدیل شود!
یکی از اشتباهات بسیار خطرناک در ساختمانها، استفاده از فضای راهپله برای نگهداری وسایل است.
قرار دادن:
کارتن
کفش
دوچرخه
وسایل اضافی
کمد
مواد قابل اشتعال
زباله
تجهیزات ساختمانی
در مسیر خروج میتواند خطرناک باشد.
راهپله خروج باید تا حد امکان آزاد، قابل دسترس و بدون مانع باقی بماند.
۱۱. راهپله خروج باید مسیر پیوسته و قابل استفاده باشد
یکی از اهداف اصلی خروج اضطراری این است که افراد بتوانند از محل حضور خود به سمت تراز تخلیه خروج حرکت کنند.
بنابراین مسیر پلکان نباید به شکلی باشد که افراد در میانه مسیر مجبور به عبور از فضاهای نامناسب یا ناایمن شوند.
در طراحی باید پیوستگی مسیر خروج، ارتباط طبقات و نحوه رسیدن به خروج نهایی بررسی شود.
۱۲. عرض مفید راهپله
عرض راهپله یکی از پارامترهای مهم در طراحی خروج است.
عرض موردنیاز باید با توجه به:
بار تصرف
تعداد افراد
نوع کاربری
تعداد خروجها
شرایط ساختمان
محاسبه و کنترل شود.
در برخی منابع، برای راههای خروج مقادیر حداقلی مشخصی ذکر شده است؛ اما نباید یک عدد ثابت را برای تمام ساختمانها نسخه کرد، زیرا ظرفیت خروج و الزامات آن تابع شرایط پروژه است.
۱۳. کف پلهها باید ایمن باشد
پلهای که در شرایط عادی لغزنده باشد، در زمان تخلیه اضطراری خطر بیشتری ایجاد میکند.
بنابراین باید به مواردی مانند:
غیرلغزنده بودن سطح
یکنواختی کف پلهها
سالم بودن لبه پله
عدم وجود شکستگی
عدم وجود مانع
روشنایی مناسب
توجه شود.
۱۴. دستانداز و نرده راهپله
راهپله خروج باید برای حرکت ایمن افراد دارای تجهیزات مناسب مانند نرده و دستانداز باشد.
ارتفاع، شکل، فاصلهها و سایر مشخصات نرده باید مطابق الزامات مربوط به ساختمان و مسیر خروج طراحی شوند.
این موضوع برای سالمندان، کودکان و افرادی که در شرایط اضطراری سرعت حرکت کمتری دارند اهمیت بیشتری پیدا میکند.
۱۵. روشنایی اضطراری راهپله
قطع برق در زمان حریق یکی از احتمالات مهم است.
به همین دلیل، در ساختمانهای مشمول باید برای مسیر خروج تمهیدات مناسب روشنایی اضطراری در نظر گرفته شود.
روشنایی اضطراری باید کمک کند افراد:
کف پله را ببینند.
مسیر را تشخیص دهند.
درب خروج را پیدا کنند.
بدون سردرگمی از ساختمان خارج شوند.
۱۶. علائم خروج در راهپله
علامتگذاری صحیح مسیر خروج نیز اهمیت زیادی دارد.
علائم باید به افراد نشان دهند:
از کجا وارد راهپله شوند → در چه جهتی حرکت کنند → از کجا خارج شوند.
در ساختمانهای بزرگ، استفاده صحیح از علائم خروج در کنار روشنایی اضطراری نقش مهمی در تخلیه ایمن دارد.
۱۷. ارتباط راهپله با آسانسور
آسانسور در شرایط آتشسوزی معمولاً جایگزین مسیر خروج اضطراری نیست.
به همین دلیل باید بین فضای آسانسور و راهپله و همچنین نحوه ارتباط آنها، الزامات مربوط به حفاظت در برابر دود و حریق را در طراحی در نظر گرفت.
در برخی پروژهها، حفاظت شفت آسانسور و ایجاد فشار مثبت نیز بخشی از طراحی کنترل دود است.
۱۸. پیشورودی پلکان یا لابی محافظتشده
در برخی ساختمانها، بین واحدها یا فضاهای داخلی و پلکان خروج، پیشورودی یا فضای واسط محافظتشده در نظر گرفته میشود.
این فضا میتواند به کاهش انتقال مستقیم دود و حریق به پلکان کمک کند.
در چنین طراحیهایی، مقاومت دیوارها، مشخصات دربها، خودبستهشدن و ارتباط با فضای باز یا سیستم کنترل دود باید مطابق ضوابط پروژه بررسی شود. برای نمونه، مبحث سوم برای برخی ساختمانها مقاومت مشخصی برای دیوارهای پلکان و پیشورودی و مقاومت متفاوتی برای درهای مربوط تعیین میکند.
۱۹. پلکان خارجی بهعنوان خروج
در برخی شرایط خاص، ممکن است پلکان خارجی خروج بهعنوان مسیر خروج مورد استفاده قرار گیرد.
اما هر پلکان خارجی الزاماً خروج قابل قبول محسوب نمیشود.
برای مثال، در برخی ضوابط، پلکان خارجی باید از فضاهای داخلی با ساختار مقاوم در برابر حریق جدا شود و شرایط مشخصی برای فاصله از بازشوها و ارتباط ایمن با مسیر خروج داشته باشد.
بنابراین طراحی پلکان خارجی نیز باید بر اساس ضوابط مربوط انجام شود.
۲۰. پلکان فلزی یا بتنی؛ کدام بهتر است؟
از نظر حفاظت حریق، نمیتوان صرفاً گفت:
«پلکان بتنی همیشه ایمن است»
یا
«پلکان فلزی مناسب نیست.»
ملاک اصلی، عملکرد سیستم و مقاومت موردنیاز آن در برابر حریق است.
پلکان فلزی در دمای بالا میتواند افت قابلتوجهی در مقاومت و سختی داشته باشد و در پروژههای مشمول ممکن است نیاز به حفاظت در برابر حریق داشته باشد.
پلکان بتنی نیز باید از نظر سازهای، جزئیات اجرایی و الزامات مقاومت حریق مورد بررسی قرار گیرد.
۲۱. حفاظت سازه فلزی پلکان در برابر آتش
اگر اجزای سازهای پلکان یا ساختمان از فولاد ساخته شده باشند، باید در صورت نیاز برای رسیدن به مقاومت حریق موردنظر، از روشهای مناسب حفاظت در برابر آتش استفاده شود.
روشهایی مانند:
پوششهای ضدحریق
مصالح محافظ
سیستمهای پوششی مقاوم در برابر آتش
ممکن است در پروژههای مختلف مورد استفاده قرار گیرند.
انتخاب سیستم باید براساس درجه مقاومت موردنیاز، نوع سازه، مشخصات محصول و جزئیات اجرایی انجام شود.
۲۲. دربهای راهپله را باز نگه نداریم
این مورد آنقدر مهم است که باید جداگانه تأکید شود.
❌ قرار دادن آجر زیر درب
❌ استفاده از گوه
❌ بستن درب با زنجیر
❌ حذف آرامبند
❌ باز گذاشتن دائمی درب
میتواند عملکرد حفاظت حریق را مختل کند.
اگر درب باید در حالت باز باقی بماند، راهکار آن باید یک سیستم مهندسیشده و مورد تأیید باشد که در شرایط حریق عملکرد مناسب داشته باشد.
۲۳. ارتباط حفاظت پلکان با سیستم اعلام حریق
حفاظت پلکان فقط یک موضوع معماری نیست.
در ساختمانهای مجهز به سیستم اعلام حریق، سیستم اعلام میتواند با تجهیزات مختلف ساختمان در ارتباط باشد.
بسته به طراحی پروژه ممکن است فرمانهایی برای:
فن فشار مثبت
سیستم کنترل دود
تجهیزات تهویه
دمپرها
آسانسور
درهای خاص
تجهیزات مرتبط
تعریف شود.
بنابراین اعلام حریق، کنترل دود و مسیر خروج باید در طراحی هماهنگ باشند.
۲۴. حفاظت پلکان در ساختمانهای بلند
هرچه ارتفاع ساختمان بیشتر شود، اهمیت حفاظت مسیر خروج بیشتر میشود.
در ساختمانهای بلند، زمان تخلیه، حجم افراد، طول مسیر و احتمال تجمع دود اهمیت بیشتری پیدا میکند.
به همین دلیل ممکن است طراحی شامل مجموعهای از موارد زیر باشد:
پلکان محافظتشده + دوربند مقاوم حریق + درب مقاوم و دودبند + فشار مثبت + روشنایی اضطراری + اعلام حریق + کنترل دود
جزئیات دقیق این موارد باید بر اساس مشخصات ساختمان و ضوابط مربوط به همان پروژه تعیین شود.
۲۵. سرویس و نگهداری پلکان محافظتشده
بعد از اجرای سیستم نیز کار تمام نمیشود.
باید بهصورت دورهای بررسی شود که:
دربها سالم هستند.
آرامبندها عملکرد صحیح دارند.
دربها بسته میشوند.
مسیر خروج مسدود نشده است.
علائم خروج سالم هستند.
روشنایی اضطراری کار میکند.
سیستم فشار مثبت در صورت وجود، تست شده است.
فن و تابلو کنترل سالم هستند.
دریچهها مسدود نشدهاند.
پوششهای ضدحریق سازه آسیب ندیدهاند.
درزبندیها و Fire Stopها تخریب نشدهاند.
چکلیست حفاظت پلکان در برابر حریق / برای بررسی اولیه ساختمان میتوان از چکلیست زیر استفاده کرد:
[ ] پلکان بهعنوان مسیر خروج بهدرستی طراحی شده است.
[ ] دوربند پلکان مطابق الزامات پروژه اجرا شده است.
[ ] دیوارهای اطراف پلکان مقاومت حریق موردنیاز را دارند.
[ ] دربهای ورودی پلکان مناسب هستند.
[ ] دربهای موردنیاز مقاوم در برابر حریق هستند.
[ ] دربها دودبندی مناسب دارند.
[ ] دربهای موردنیاز خودبستهشو هستند.
[ ] آرامبندها سالم هستند.
[ ] مسیر راهپله کاملاً آزاد است.
[ ] وسایل اضافی در راهپله قرار نگرفته است.
[ ] کف پلهها لغزنده نیست.
[ ] نرده و دستانداز سالم است.
[ ] روشنایی اضطراری وجود دارد.
[ ] علائم خروج قابل مشاهده هستند.
[ ] بازشوهای غیرضروری در دوربند وجود ندارد.
[ ] عبور تأسیسات بهصورت صحیح Fire Stop شده است.
[ ] در صورت نیاز، سیستم فشار مثبت اجرا شده است.
[ ] فن و تجهیزات کنترل دود تست شدهاند.
[ ] مسیر خروج به خروج نهایی منتهی میشود.
[ ] سیستم اعلام حریق با تجهیزات مرتبط هماهنگ است.
[ ] تجهیزات بهصورت دورهای سرویس میشوند.
اشتباهات رایج در حفاظت پلکان
- ❌ استفاده از درب معمولی به جای درب مقاوم در برابر حریق در محل موردنیاز
- ❌ حذف آرامبند درب
- ❌ باز گذاشتن دائمی درب راهپله
- ❌ قرار دادن وسایل در مسیر خروج
- ❌ عبور تأسیسات بدون Fire Stop مناسب
- ❌ عدم توجه به ورود دود
- ❌ اجرای فشار مثبت بدون طراحی و محاسبات
- ❌ استفاده از مصالح و پوششهای ضدحریق بدون بررسی مشخصات فنی
- ❌ بیتوجهی به روشنایی اضطراری
- ❌ طراحی پلکان بدون بررسی کل مسیر خروج
تفاوت «پلکان فرار» و «پلکان محافظتشده»
در بازار معمولاً عبارت پله فرار زیاد استفاده میشود؛ اما از نظر فنی موضوع پیچیدهتر است.
هر پلکانی که در ساختمان ساخته شده باشد، الزاماً یک خروج اضطراری استاندارد محسوب نمیشود.
یک پلکان خروج باید مجموعهای از الزامات مربوط به:
مسیر خروج، ظرفیت، عرض، تعداد خروجها، دوربندی، مقاومت در برابر حریق، دربها، علائم و شرایط تخلیه
را تأمین کند.
به همین دلیل طراحی آن باید بر اساس نقشه و شرایط واقعی ساختمان انجام شود.
جمعبندی
حفاظت پلکان در برابر حریق یکی از مهمترین بخشهای ایمنی ساختمان و حفاظت جان ساکنان است.
هدف اصلی این است که در زمان وقوع آتشسوزی، راهپله تا حد امکان از شعله، حرارت و دود محافظت شود و افراد بتوانند از یک مسیر خروج قابل اعتماد استفاده کنند.
مهمترین اجزای حفاظت پلکان عبارتاند از:
**دوربند مقاوم در برابر حریق
دیوارهای مقاوم حریق
درب مقاوم و دودبند
خودبستهشدن درب
کنترل دود و فشار مثبت در موارد موردنیاز
مسیر خروج آزاد
روشنایی اضطراری
علائم خروج
Fire Stop
سرویس و نگهداری دورهای
نکته مهم این است که ضوابط دقیق برای همه ساختمانها یکسان نیست و عواملی مانند نوع تصرف، ارتفاع، تعداد طبقات، تعداد افراد و طراحی ساختمان بر الزامات تأثیر میگذارند. بنابراین برای اجرای پروژه واقعی و اخذ تأییدیه، باید آخرین ضوابط مرجع ذیصلاح و نقشه مصوب پروژه بررسی شود. مبحث سوم ویرایش ۱۳۹۵ همچنان مرجع مهم این موضوع است.
خدمات تخصصی آترون حریق کاران پایتخت
آترون حریق کاران پایتخت با هدف ارائه خدمات تخصصی در حوزه ایمنی و حفاظت ساختمان در برابر حریق، آماده ارائه مشاوره، طراحی، تأمین تجهیزات و اجرای سیستمهای ایمنی حریق است.
خدمات آترون شامل:
- 🔥 طراحی و اجرای سیستم اعلام حریق
- 🔥 اجرای سیستم اعلام حریق متعارف و آدرسپذیر
- 🔥 طراحی و اجرای سیستم اطفای حریق
- 🔥 اجرای سیستم اسپرینکلر
- 🔥 اجرای شبکه لولهکشی آتشنشانی
- 🔥 تأمین تجهیزات اعلام و اطفای حریق
- 🔥 اجرای سیستمهای کنترل دود و فشار مثبت
- 🔥 تأمین و اجرای تجهیزات مرتبط با ایمنی راههای خروج
- 🔥 تأمین دربهای مقاوم در برابر حریق و تجهیزات مرتبط
- 🔥 سرویس و نگهداری سیستمهای اعلام و اطفای حریق
- 🔥 مشاوره تخصصی برای الزامات ایمنی و تأییدیه آتشنشانی
🏢 آترونشاپ؛ تجهیزات و خدمات تخصصی آتشنشانی
برای مشاهده محصولات، خدمات و دریافت مشاوره تخصصی میتوانید به سایت آترونشاپ مراجعه کنید:
atroonshop.ir | آترونشاپ
آترون حریق کاران پایتخت
ایمنی حریق؛ از طراحی و تأمین تجهیزات تا اجرا و نگهداری.
توجه: این مقاله با هدف آموزش و آشنایی عمومی با حفاظت پلکان در برابر حریق تهیه شده است. برای طراحی و اجرای واقعی، تعیین درجه مقاومت حریق، تعداد و ابعاد خروجها، طراحی فشار مثبت و سایر جزئیات باید مشخصات ساختمان و آخرین ضوابط مرجع ذیصلاح بررسی شود.
دیدگاه خود را بنویسید