ضوابط دربهای خروج اضطراری ساختمان؛ راهنمای کامل
در زمان وقوع آتشسوزی، یکی از مهمترین عوامل حفظ جان افراد، امکان خروج سریع و ایمن از ساختمان است. حتی اگر ساختمان به سیستم اعلام و اطفای حریق مجهز باشد، در صورتی که مسیر خروج مناسب نباشد یا درهای خروج بهدرستی طراحی و اجرا نشده باشند، تخلیه ساختمان میتواند با مشکل مواجه شود.
به همین دلیل، دربهای واقع در مسیر خروج باید از نظر عرض مفید، جهت بازشو، نحوه باز شدن، محل قرارگیری، مقاومت در برابر حریق، تجهیزات قفل و دستگیره و عدم ایجاد مانع در مسیر خروج مطابق ضوابط طراحی و اجرا شوند.
مبحث سوم مقررات ملی ساختمان نیز بخش قابلتوجهی را به راههای خروج و اجزای آن اختصاص داده است. �
Memaripedia +1
درب خروج اضطراری چیست؟
درب خروج، دری است که در مسیر تخلیه افراد از ساختمان قرار دارد و باید امکان عبور ایمن و سریع افراد را در شرایط عادی و اضطراری فراهم کند.
این درها ممکن است در قسمتهایی مانند:
راهروها
راهپلهها
خروجی طبقات
راههای خروج اضطراری
خروج نهایی ساختمان
فضاهای تجمعی
ساختمانهای اداری و تجاری
ساختمانهای عمومی
قرار داشته باشند.
البته هر دری که به بیرون ساختمان باز میشود الزاماً «درب خروج اضطراری» محسوب نمیشود؛ محل قرارگیری و نقش آن در مسیر خروج باید در طراحی ساختمان مشخص شده باشد.
مهمترین ضوابط دربهای خروج
۱. درب خروج نباید مانع تخلیه افراد شود
درب واقع در مسیر خروج باید بهگونهای طراحی شود که افراد بتوانند در شرایط اضطراری آن را سریع و بدون نیاز به عملیات پیچیده باز کنند.
در مسیرهای دسترس و خروج اصلی، درها باید از سمت داخل در تمام زمان استفاده از ساختمان به آسانی و فوریت قابل باز شدن باشند و نباید قفل، کلون، کشو یا عامل دیگری مانع خروج بهموقع افراد شود. �
Nezamat
بنابراین یکی از مهمترین اصول این است:
درب خروج نباید برای خروج اضطراری به کلید یا عملیات پیچیده نیاز داشته باشد.
۲. جهت باز شدن درب خروج
یکی از مهمترین پرسشها در طراحی ساختمان این است که:
درب خروج باید به کدام سمت باز شود؟
جهت باز شدن درب به محل قرارگیری آن و مشخصات فضای مربوط بستگی دارد.
طبق الزامات راههای خروج، در مواردی مانند:
درهای واقع در دوربندهای خروج
تصرفهای مخاطرهآمیز
اتاقها و فضاهایی با بار تصرف ۵۰ نفر و بیشتر
درب باید در جهت خروج باز شود. �
Nezamat
این الزام اهمیت زیادی دارد؛ زیرا در زمان تخلیه اضطراری ممکن است تعداد زیادی از افراد همزمان به سمت در حرکت کنند.
اگر در به سمت داخل باز شود، فشار جمعیت میتواند باز کردن آن را دشوار یا حتی غیرممکن کند.
نکته مهم
پس نمیتوان گفت:
«تمام درهای ساختمان باید حتماً به سمت بیرون باز شوند.»
این یک برداشت نادرست است.
جهت بازشو باید بر اساس محل در در مسیر خروج، بار تصرف، نوع کاربری و الزامات مربوط به همان فضا تعیین شود.
۳. عرض مفید درب خروج
عرض درب خروج یکی از مهمترین پارامترهای طراحی مسیر خروج است.
عرض لازم یک درب فقط با اندازه اسمی چهارچوب مشخص نمیشود؛ بلکه عرض مفید عبور اهمیت دارد.
ظرفیت خروج باید بر اساس تعداد افرادی که احتمال دارد از مسیر استفاده کنند تعیین شود و ضوابط حداقل عرض نیز باید رعایت شود. برای گذرگاههای خروج، در مبحث سوم حداقلهای مشخصی وجود دارد و در برخی شرایط، بار تصرف کمتر از ۵۰ نفر میتواند حداقلهای متفاوتی داشته باشد. �
Telegram
بنابراین نباید بدون بررسی پلان و بار تصرف گفت:
«عرض تمام درهای خروج باید مثلاً X سانتیمتر باشد.»
زیرا عرض موردنیاز به شرایط پروژه وابسته است.
۴. درب نباید عرض مسیر خروج را کاهش دهد
وقتی درب باز میشود، نباید به شکلی قرار گیرد که مسیر خروج یا پاگرد را بیش از حد مجاز مسدود کند.
برای مثال، در مقررات مربوط به مسیرهای دسترس و خروج، در برخی شرایط در حالت کاملاً باز نباید ابعاد الزامی پاگرد را بیش از مقدار مشخص کاهش دهد. همچنین در مواردی که تعداد استفادهکنندگان از پاگرد زیاد باشد، محدودیتهای بیشتری برای میزان اشغال پاگرد هنگام باز شدن در وجود دارد. �
Nezamat
بنابراین هنگام طراحی باید قوس بازشوی درب و فضای مقابل آن نیز بررسی شود.
۵. قفل درب خروج اضطراری
یکی از خطرناکترین اشتباهات، استفاده از قفلهایی است که خروج افراد را دشوار میکنند.
درهای مسیر خروج اصلی باید از داخل بهسادگی و فوریت قابل باز شدن باشند.
در برخی ساختمانها و شرایط خاص، استفاده از قفل مجاز است، اما شرایط آن محدود و وابسته به نوع ساختمان و بار تصرف است. برای مثال، مبحث چهارم برای برخی ساختمانهای با بار تصرف ۳۰۰ نفر یا کمتر شرایط خاصی برای قفلکردن درهای اصلی تعیین کرده است. �
Nezamat
بنابراین:
❌ قفل کلیدی نامناسب
❌ قفل مخفی
❌ قفل نیازمند ابزار
❌ زنجیر یا مانع غیرمجاز
نباید باعث شوند افراد در شرایط اضطراری نتوانند بهموقع خارج شوند.
۶. دستگیره و تجهیزات بازکننده در
نوع دستگیره و مکانیزم بازکننده در باید متناسب با کاربری و الزامات خروج انتخاب شود.
در فضاهایی که جمعیت زیادی دارند، استفاده از تجهیزات مناسب برای باز کردن سریع در اهمیت بیشتری پیدا میکند.
در برخی کاربردها از Panic Hardware / Exit Device استفاده میشود که امکان باز کردن در با فشار دادن میله یا مکانیزم خروج را فراهم میکند.
اما انتخاب این تجهیزات باید بر اساس نوع ساختمان، مقررات پروژه و مشخصات درب انجام شود.
۷. درب خروج و درب ضد حریق چه تفاوتی دارند؟
این دو اصطلاح نباید با یکدیگر اشتباه گرفته شوند.
درب خروج
معیار اصلی آن، فراهم کردن مسیر خروج ایمن افراد است.
درب مقاوم در برابر حریق
هدف آن، مقاومت در برابر آتش و جلوگیری یا بهتأخیر انداختن گسترش حریق و دود در محلهای موردنیاز است.
یک درب میتواند همزمان:
درب خروج + درب مقاوم در برابر حریق
باشد.
برای مثال، درب ورودی یک راهپله محافظتشده ممکن است هم در مسیر خروج قرار داشته باشد و هم به مقاومت در برابر حریق نیاز داشته باشد.
۸. درب راهپله باید چه شرایطی داشته باشد؟
در ساختمانهایی که راهپله بهعنوان بخشی از مسیر خروج محافظتشده طراحی شده است، درب ورودی آن اهمیت ویژهای دارد.
این درب باید متناسب با الزامات جداسازی حریق و مسیر خروج طراحی شود.
در چنین مواردی ممکن است استفاده از درب مقاوم در برابر حریق و خودبستهشو موردنیاز باشد.
هدف این است که در شرایط حریق:
دود وارد راهپله نشود یا ورود آن محدود شود.
حریق به مسیر خروج سرایت نکند.
افراد بتوانند از راهپله برای تخلیه استفاده کنند.
مشخصات دقیق درب به نوع دوربند خروج و الزامات پروژه وابسته است.
۹. آیا درب ضد حریق باید خودکار بسته شود؟
در محلهایی که عملکرد درب بهعنوان بخشی از جداسازی حریق اهمیت دارد، خودبستهشدن درب میتواند یکی از الزامات طراحی باشد.
اگر درب ضدحریق همیشه باز بماند، حتی یک درب دارای مقاومت حریق مناسب نیز ممکن است نتواند نقش خود را هنگام وقوع آتشسوزی بهدرستی ایفا کند.
به همین دلیل در موارد لازم از تجهیزاتی مانند:
Door Closer
استفاده میشود تا درب پس از عبور افراد دوباره بسته شود.
۱۰. باز گذاشتن درب ضد حریق
یکی از اشتباهات رایج در ساختمانها این است که درب راهپله یا درب ضدحریق با:
آجر
گوه
سنگ
صندلی
زنجیر
اشیای مختلف
باز نگه داشته شود.
این کار میتواند عملکرد جداسازی حریق را مختل کند.
اگر برای شرایط بهرهبرداری نیاز به نگهداشتن درب وجود داشته باشد، باید از راهکارهای مهندسیشده و مورد تأیید استفاده شود که در شرایط حریق امکان آزاد شدن درب را فراهم کنند.
۱۱. محل قرارگیری درب خروج
درب خروج باید در محلی قرار بگیرد که مسیر دسترسی افراد به آن واضح و بدون مانع باشد.
در طراحی باید مواردی مانند:
مسیر حرکت افراد
محل قرارگیری مبلمان
دیوارها
ستونها
پلهها
اختلاف سطح
تجهیزات تأسیساتی
جهت باز شدن در
بررسی شوند.
قرار دادن یک درب خروج در انتهای مسیری که توسط تجهیزات یا وسایل مسدود شده، عملاً هدف خروج اضطراری را زیر سؤال میبرد.
۱۲. درب خروج نباید به مسیر خروج آسیب بزند
در هنگام باز شدن درب نباید:
مسیر عبور افراد را مسدود کند.
با درب دیگری تداخل داشته باشد.
مسیر حرکت به سمت پله را محدود کند.
پاگرد را بیش از حد مجاز اشغال کند.
به تجهیزات ایمنی آسیب بزند.
بنابراین طراحی درب باید همراه با طراحی کل مسیر خروج انجام شود، نه بهصورت جداگانه.
۱۳. تعداد درهای خروج
تعداد خروجهای موردنیاز به عوامل مختلفی وابسته است؛ از جمله:
نوع تصرف
تعداد افراد
مساحت
ارتفاع ساختمان
تعداد طبقات
شرایط خطر
طول مسیر خروج
وجود یا عدم وجود سیستمهای حفاظتی
مبحث سوم برای حداقل تعداد خروجهای الزامی و نحوه استقرار آنها الزامات مشخصی دارد. �
Fadakbook
بنابراین یک ساختمان بزرگ را نمیتوان صرفاً با یک در خروج طراحی کرد.
۱۴. فاصله مناسب خروجها از یکدیگر
وقتی یک ساختمان به بیش از یک خروج نیاز دارد، قرار دادن تمام خروجها کنار یکدیگر منطقی نیست.
زیرا اگر حریق یا دود یک قسمت از ساختمان را مسدود کند، ممکن است تمام خروجها همزمان غیرقابل استفاده شوند.
به همین دلیل در طراحی، موضوع استقرار و جدایی خروجها اهمیت دارد.
این موضوع باید با توجه به هندسه پلان و الزامات مبحث سوم بررسی شود.
۱۵. علائم خروج در کنار دربهای خروج
درب خروج باید برای افراد قابل تشخیص باشد.
در ساختمانهایی که نیاز به علامتگذاری مسیر خروج دارند، استفاده از علائم مناسب و قابل مشاهده ضروری است.
علائم باید به شکلی قرار بگیرند که فرد بتواند حتی در شرایط کاهش دید، مسیر خروج را تشخیص دهد.
این موضوع در کنار روشنایی اضطراری اهمیت بسیار زیادی دارد.
۱۶. روشنایی اضطراری مسیر خروج
در زمان حریق احتمال قطع برق وجود دارد.
بنابراین مسیر خروج باید در ساختمانهای مشمول، به سیستم روشنایی اضطراری مناسب مجهز باشد.
روشنایی اضطراری باید کمک کند افراد:
مسیر راهرو را ببینند.
درب خروج را پیدا کنند.
به سمت پلکان حرکت کنند.
مسیر خروج نهایی را تشخیص دهند.
۱۷. درب خروج اضطراری در ساختمانهای تجاری
در ساختمانهای تجاری معمولاً تعداد افراد حاضر میتواند زیاد و متغیر باشد.
بنابراین موضوعاتی مانند:
تعداد خروجها
ظرفیت خروج
عرض درها
جهت بازشو
مسیرهای خروج
علائم خروج
روشنایی اضطراری
سیستم اعلام حریق
اهمیت بیشتری پیدا میکنند.
طراحی این موارد باید بر اساس نوع و ظرفیت تصرف تجاری انجام شود.
۱۸. درب خروج در ساختمانهای مسکونی
ضوابط ساختمانهای مسکونی با ساختمانهای تجاری یا تجمعی یکسان نیست.
نوع ساختمان مسکونی، تعداد طبقات، تعداد واحدها و شرایط راهپله میتواند بر الزامات تأثیرگذار باشد.
بنابراین نمیتوان تمام ساختمانهای مسکونی را مشمول یک نسخه ثابت از ضوابط درب خروج دانست.
۱۹. درب خروج در فضاهای پرتجمع
در فضاهایی مانند:
سالنهای اجتماعات
سینما
تالار
مراکز آموزشی
مراکز تجاری بزرگ
اماکن عمومی
به دلیل احتمال حضور تعداد زیاد افراد، طراحی خروج اهمیت بسیار بیشتری پیدا میکند.
در چنین فضاهایی، جهت بازشو، ظرفیت خروج، تعداد خروجها و تجهیزات بازکننده در باید با دقت بررسی شود.
۲۰. چکلیست ضوابط درب خروج اضطراری
برای بررسی اولیه یک درب خروج میتوان این موارد را کنترل کرد:
[ ] درب در مسیر خروج صحیح قرار دارد.
[ ] مسیر دسترسی به درب مسدود نیست.
[ ] عرض مفید درب مطابق طراحی است.
[ ] جهت باز شدن درب با الزامات پروژه مطابقت دارد.
[ ] در زمان خروج نیاز به کلید یا ابزار خاص وجود ندارد.
[ ] دستگیره مناسب استفاده شده است.
[ ] باز شدن درب باعث انسداد غیرمجاز مسیر نمیشود.
[ ] درب با پله یا تجهیزات دیگر تداخل ندارد.
[ ] علائم خروج در محل مناسب قرار گرفتهاند.
[ ] روشنایی اضطراری مسیر پیشبینی شده است.
[ ] در صورت نیاز، درب دارای مقاومت حریق مناسب است.
[ ] در صورت نیاز، درب خودبستهشو است.
[ ] درب ضدحریق با مانع باز نگه داشته نشده است.
[ ] تجهیزات درب بهصورت دورهای بررسی میشوند.
اشتباهات رایج در اجرای درب خروج
❌ باز شدن در خلاف جهت خروج در محلهایی که بازشو در جهت خروج الزامی است
❌ استفاده از قفل کلیدی نامناسب
❌ قرار دادن وسیله جلوی درب
❌ کاهش عرض مفید مسیر با نصب نامناسب چهارچوب یا تجهیزات
❌ نصب درب ضدحریق بدون تجهیزات و یراق مناسب
❌ باز نگه داشتن درب ضدحریق
❌ حذف آرامبند درب در محلهایی که بستهشدن خودکار موردنیاز است
❌ نصب تابلو خروج در محل نامناسب
❌ بیتوجهی به روشنایی اضطراری
❌ طراحی درب بدون بررسی مسیر کامل خروج
جمعبندی
دربهای خروج یکی از مهمترین اجزای سیستم ایمنی و تخلیه اضطراری ساختمان هستند.
یک درب خروج مناسب باید در کنار سایر اجزای مسیر خروج، بهگونهای طراحی شود که افراد بتوانند در شرایط اضطراری سریع، بدون مانع و بدون نیاز به اقدامات پیچیده ساختمان را ترک کنند.
مهمترین موضوعاتی که هنگام طراحی و اجرای درب خروج باید بررسی شوند عبارتاند از:
عرض مفید + جهت بازشو + نحوه باز شدن + قفل و دستگیره + محل قرارگیری + مسیر دسترسی + مقاومت در برابر حریق در موارد لازم + خودبستهشدن درب در موارد لازم + علائم خروج + روشنایی اضطراری
نکته بسیار مهم این است که عدد و جزئیات ضوابط درب خروج برای همه ساختمانها یکسان نیست و باید بر اساس نوع تصرف، بار جمعیتی، ارتفاع، تعداد طبقات و شرایط پروژه از مبحث سوم و ضوابط مرجع ذیصلاح استخراج شود. �
Nezamat +1
خدمات آترون حریق کاران پایتخت
اگر برای پروژه خود نیاز به مشاوره، طراحی، تأمین یا اجرای تجهیزات ایمنی حریق دارید، آترون حریق کاران پایتخت در زمینه طراحی و اجرای سیستمهای اعلام و اطفای حریق، اسپرینکلر، تجهیزات آتشنشانی و خدمات مرتبط با ایمنی ساختمان فعالیت میکند.
آترونشاپ
مشاهده تجهیزات و خدمات آترونشاپ�
این مقاله جنبه آموزشی دارد. برای اجرای پروژه و اخذ تأییدیه، آخرین نسخه مقررات و ضوابط مرجع ذیصلاح، نقشه مصوب پروژه و شرایط واقعی ساختمان باید بررسی شود.
دیدگاه خود را بنویسید